هنرِهنر - ArtArt.ir

نقدها، تحلیل‌ها و یادداشت‌های شهرام زعفرانلو درباره فرهنگ و هنر

هنرِهنر - ArtArt.ir

نقدها، تحلیل‌ها و یادداشت‌های شهرام زعفرانلو درباره فرهنگ و هنر

هنرِهنر - ArtArt.ir

نام اثر:
مرد متحیر - پرتره نقاش - 1843
The Desperate Man - Self-portrait
نقاش: گوستاو کوربه - 1819-1877
اندازه: 45 × 54 سانتیمتر
مواد: رنگ روغن روی بوم
محل نگهداری: مجموعه شخصی

آخرین نظرات
نویسندگان

منتقد: شرّ لازم

يكشنبه, ۶ دی ۱۳۹۴، ۱۲:۲۵ ق.ظ

از جمله موضوعات و محیط‌های هنری که نقد و تحلیل در آن کمتر حضور دارد و جولان می‌دهد، حوزه‌ی هنرهای تجسمی است. هنرهای تجسمی به دلایل گوناگون از جمله ماهیت خود هنر تجسمی، فردیت هنرمند، مخاطبین، اقتصاد هنر، گالری‌دارها، مدیران هنری و فضای حاکم بر کسب دانش و معرفت هنری و ... به گونه‌ای است که ساختاری را در ایران به ظهور رسانده که نقد و تحلیل یا برتابیده نمی‌شود و یا درست بیان نمی‌‌گردد. در شکل خوش‌بینانه و رکودآفرین، منتقد و تحلیل‌گر به تناسب پذیرش و ذائقه هنرمند تجسمی جنس خویش عرضه می‌دارد و هنرمند نیز به نسبت دانش و شعور منتقد سعی در رفع ایرادات و یا افزایش محسنات آثارش اهتمام دارد. اینگونه دوستانه و مسالمت‌آمیز رهی طی می‌گردد که پایانش با ابتدای آن همانند دریایی می‌شود محصور و راکد که از وجود و حضور اندک موجی محروم می‌ماند و بر این آرامش خو می‌گیرد. دقت که می‌کنیم گاهی هم که تلاطم خفیفی احساس می‌شود، نتیجه‌ی نیروهایی است که بر خلاف جهت هم حرکت کرده و بدون هیچ دردسری یکدیگر را خنثی می‌کنند.

 

همگان اذعان داریم که هنرمند پیشتر و قبل‌تر از منتقد به دنیا آمده و تلاش کرده و هنر آفریده است؛ در این گزاره کمترین شک مستتر است. منتقد پس از آفرینش هنر و سال‌ها بعدتر بر روند جاری هنر با حفظ فاصله، نظر افکنده و عیب و نقص‌ها را در کنار هنر‌آفرینی‌ها با ذره‌بین کارآگاهی خود جستجو کرده و افشاگری نموده است. اما به تدریج با وجود اهدا تلخی به کام هنرمند، وجود خود را همانند شرّ لازم به اثبات رسانده است.

 

ظهور و گسترش نقد و منتقد ادبی و هنری در غرب قدمتی 2500 ساله دارد. اما برای ما امری است وارداتی، و هیچ ربط ریشه‌ای به ما نداشته و ندارد. به همین دلیل است که از زمان حضور نقد و منتقد در این مُلک، نه خود را، بلکه نقد را در حد سلیقه، سواد، روحیه و احساسات تربیت‌ نشده‌مان تنزل بخشیده و از آن انتظاراتی خلاف ماهیت نقد داریم: نقد مشفقانه، نقد سازنده، نقد منصفانه، نقد آموزنده و ...

 

نقد نیش دارد و تلخ است. منتقد هم آدم گوشت‌تلخی است؛ اما نه ذاتاً، بلکه از بس به دیدن عیوب و نارسایی‌ها در میان محسنات و خوبی‌ها موظف شده، و در معنای واقعی «منتقد»، صادق بوده، و بدون تعارفات و ریاکاری‌های معمول، بی‌رحمانه لب به بیان گشوده، به مرور بر پرده احساس هنرمند، باد تندی وزیده تا شاید تلنگر و هشداری را به ارمغان آورده باشد و یاری کوچکی را در خلق آثاری بهتر و بالنده‌تر، موجب شود.

 

در نگرشی واقع‌بینانه یا باید جنس وارداتی «نقد و منتقد» را با تمام مختصات آن پذیرفت و به کار بست و خود را با آن وفق و تطبیق داد، یا باید بر مبنایی نظری و دانشی تعقل‌محور آن را بومی ساخت. تجربه تاریخی نشان داده که شق دوم تاکنون ممکن نشده است و علی‌الظاهر با این بضاعت اکنونی ما، نشدنی است. پس باید مدتی (نه در حد یک دهه بلکه در حد دو یا سه نسل) به فکر عریض و پهن کردن دنده‌هایمان باشیم تا تاب و تحمل‌مان را در برابر ایرادات و عیوبی که ابزار نقد به رخ‌مان می‌کشد، ارتقا بخشیده و به یک عادت مطلوب برای رشد و شکوفایی و هرس کردن زائدات و نقصان‌های خود و آثارمان همت گماریم.

 

منتقد یادآور می‌شود که مسیر گل و لای است یا برخلاف تصور، در انحراف. تذکر می دهد که آثار هنری در جا می‌زنند و یا به قهقرا می‌روند. او دیده‌بانی است بر بالای دکل کشتی ارباب هنر. این امتیاز ویژه‌ای نیست. تنها نقش و جایگاهی است که وظایفی را حامل است. صخره و جزیره و طوفان و مخاطرات و یا امیدها را یادآور می‌شود. چشم‌مان را بر ناتوانی‌هایمان باز می‌کند و غبار توهمات را می‌زداید و بر واقعیت هنرمندی و یا بی هنری‌مان انگشت می‌گذارد.

 

هنرمند نیز به جهت زحمت و مرارتی که در طول خلق اثرش متحمل می‌شود وظیفه دیده‌بانی را در طول تاریخ هنر به منتقد سپرده و خود تیغ به دست جراح عرصه هنرآفرینی داده است. قطعا هر برشی دردآور است و طاقت‌فرسا، اما چه چاره‌ای جز صبر و شکیبایی و تحمل، که هنرمند را از این مرحله به مرحله‌ای متعالی‌تر رهنمون شود.

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۴/۱۰/۰۶
شهرام زعفرانلو

تحلیل

نقاشی

نقد

کلیات

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

برای ارسال نظر اجباری به ثبت‌نام نیست

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی